All phenomena, the Buddha once said, are rooted in desire. Everything we think, say, or do — every experience — comes from desire. Even we come from desire. We were reborn into this life because of our desire to be. Consciously or not, our desires keep redefining our sense of who we are. Desire is how we take our place in the causal matrix of space and time. The only thing not rooted in desire is nirvana, for it's the end of all phenomena and lies even beyond the Buddha's use of the word "all." But the path that takes you to nirvana is rooted in desire — in skillful desires. The path to liberation pushes the limits of skillful desires to see how far they can go.

The notion of a skillful desire may sound strange, but a mature mind intuitively pursues the desires it sees as skillful and drops those it perceives as not. Basic in everyone is the desire for happiness. Every other desire is a strategy for attaining that happiness. You want an iPod, a sexual partner, or an experience of inner peace because you think it will make you happy. Because these secondary desires are strategies, they follow a pattern. They spring from an inchoate feeling of lack and limitation; they employ your powers of perception to identify the cause of the limitation; and they use your powers of creative imagination to conceive a solution to it.

Đức Phật từng nói rằng mọi hiện tượng đều bắt nguồn từ khát vọng. Mọi điều ta suy nghĩ, nói hay làm — mọi trải nghiệm — đều xuất phát từ mong muốn. Ngay cả chúng ta cũng khởi sinh từ mong muốn. Chúng ta tái sinh vào cuộc đời này chính vì khao khát được hiện hữu. Dù có ý thức hay không, những mong muốn vẫn không ngừng định hình lại nhận thức của chúng ta về bản thân mình. Khát vọng chính là cách chúng ta xác lập vị trí của mình trong mạng lưới nhân quả của không gian và thời gian. Điều duy nhất không bắt nguồn từ khát vọng là niết-bàn, vì đó là sự chấm dứt của mọi hiện tượng và thậm chí còn vượt xa khỏi phạm vi từ ngữ "tất cả" mà Đức Phật từng sử dụng. Nhưng con đường dẫn bạn đến niết-bàn lại bắt nguồn từ khát vọng — những khát vọng thiện lành. Con đường giải thoát đẩy giới hạn của những khát vọng thiện lành đến tận cùng để xem chúng có thể vươn xa đến đâu.

Khái niệm về một khát vọng thiện lành nghe có vẻ lạ lẫm, nhưng một tâm trí trưởng thành sẽ theo bản năng mà theo đuổi những mong muốn được xem là thiện lành, đồng thời buông bỏ những mong muốn bị coi là không như vậy. Mong muốn hạnh phúc là điều cốt lõi nơi mỗi người. Mọi mong muốn khác đều chỉ là phương cách để đạt được hạnh phúc ấy. Bạn muốn có một chiếc iPod, một người bạn tình hay trải nghiệm sự bình an nội tâm bởi vì bạn nghĩ rằng nó sẽ mang lại hạnh phúc cho mình. Bởi vì các mong muốn thứ yếu này là những chiến lược, chúng tuân theo một khuôn mẫu. Chúng khởi nguồn từ cảm giác mơ hồ về sự thiếu hụt và giới hạn; chúng tận dụng khả năng nhận thức của bạn để xác định nguyên nhân gây ra sự hạn chế đó; và chúng xử dụng khả năng tưởng tượng sáng tạo của bạn để nghĩ ra giải pháp cho vấn đề đó.

But despite their common pattern, desires are not monolithic. Each offers a different perception of what's lacking in life, together with a different picture of what the solution should be. A desire for a sandwich comes from a perception of physical hunger and proposes to solve it with a Swiss-on-rye. A desire to climb a mountain focuses on a different set of hungers — for accomplishment, exhilaration, self-mastery — and appeals to a different image of satisfaction. Whatever the desire, if the solution actually leads to happiness, the desire is skillful. If it doesn't, it's not. However, what seems to be a skillful desire may lead only to a false or transitory happiness not worth the effort entailed. So wisdom starts as a meta-desire: to learn how to recognize skillful and unskillful desires for what they actually are.

Unskillful desires can create suffering in a variety of ways. Sometimes they aim at the impossible: not to grow old or die. Sometimes they focus on possibilities that require distasteful means — such as lying or cheating to get ahead in your job. Or the goal, when you get it, may not really keep you happy. Even the summit of Everest can be a disappointment. Even when it's not, you can't stay there forever. When you leave, you're left with nothing but memories, which can shift and fade. If you did mean or hurtful things to get there, their memory can burn away any pleasure that memories of the summit might hold.

Tuy nhiên, bất chấp mô hình chung đó, các khát vọng không phải là một khối đồng nhất. Mỗi cái mang lại một cách nhìn khác nhau về những gì còn thiếu trong cuộc sống, cùng với một hình dung khác biệt về giải pháp cần thiết. Mong muốn ăn một chiếc bánh mì kẹp nảy sinh từ cảm giác đói bụng và hướng tới việc giải quyết cơn đói đó bằng một chiếc bánh mì lúa mạch đen kẹp phô mai Thụy Sĩ. Mong muốn leo núi tập trung vào những khao khát khác biệt — về thành tựu, sự phấn khích tột độ, khả năng làm chủ bản thân — và gợi lên một hình ảnh khác về sự thỏa mãn. Dù khát vọng đó là gì, nếu giải pháp thật sự dẫn đến hạnh phúc thì khát vọng ấy là thiện lành. Nếu không thì không phải. Tuy nhiên, điều tưởng chừng là một khát vọng thiện lành lại có thể chỉ dẫn đến một niềm hạnh phúc giả tạo hoặc chóng vánh, chẳng đáng công sức bỏ ra. Vì vậy trí tuệ khởi đầu như một dạng "siêu khát vọng": học cách nhận diện đúng bản chất của những mong muốn thiện lành và những mong muốn bất thiện.

Những mong muốn bất thiện có thể gây ra đau khổ theo nhiều cách khác nhau. Đôi khi họ hướng tới điều bất khả thi: không già đi hay không chết. Đôi khi, họ tập trung vào những khả năng đòi hỏi phải dùng đến các thủ đoạn đáng chê trách — chẳng hạn như nói dối hoặc gian lận để thăng tiến trong công việc. Hoặc là mục tiêu mà khi đạt được rồi, có thể sẽ không thật sự mang lại cho bạn niềm hạnh phúc. Ngay cả đỉnh Everest cũng có thể gây thất vọng. Dù không phải vậy, bạn cũng chẳng thể ở đó mãi được. Khi rời đi, bạn chẳng còn lại gì ngoài những ký ức, vốn có thể thay đổi và phai nhạt. Nếu bạn đã làm những điều tàn nhẫn hoặc gây tổn thương để đạt được mục tiêu đó, ký ức về những hành động ấy có thể thiêu rụi mọi niềm vui mà những kỷ niệm về khoảnh khắc chinh phục đỉnh cao có thể mang lại.

In addition, desires often pull in opposite directions. Your desire for sex, for instance, can get in the way of your desire for peace. In fact, conflict among desires is what alerts us to how painful desire can be. It's also what has taught each desire how to speak, to persuade, to argue or bully its way into power. And just because a desire is skillful doesn't mean it's more skillful at arguing its case than the unskillful ones, for those can often be the most intransigent, the most strident, the slickest in having their way. This means that wisdom has to learn how to strategize, too, to strengthen skillful desires so that less skillful desires will listen to them. That way desires can be trained to work together toward greater happiness. This is how a mature and healthy mind works: conducting a dialogue not so much between reason and desire as between responsible desires and irresponsible ones.

But even in a mature mind, the dialogue often yields compromises that don't really go to the heart: snatches of sensual pleasure, glimpses of spiritual peace, nothing really satisfying and whole. Some people, growing impatient with compromise, turn a deaf ear to prudent desires and tune into demands for instant gratification — all the sex, power, and money they can grab. But when the rampage of gratification wears itself out, the damage can take lifetimes to set right. Other people try their best to accept the compromise among desires, trying to find a measure of peace in not reaching for what they see as impossible. But this peace, too, depends on a deaf inner ear, denying the underlying truth of all desires: that a life of endless limitations is intolerable.

Ngoài ra, các mong muốn thường kéo ta về những hướng trái ngược nhau. Chẳng hạn, mong muốn tình dục có thể cản trở mong muốn có được sự bình yên của bạn. Thật ra, chính sự xung đột giữa các mong muốn đã cho ta thấy mong muốn có thể gây đau đớn đến nhường nào. Đó cũng là điều đã dạy cho mỗi mong muốn cách dùng lời nói, thuyết phục, lý lẽ hoặc bắt nạt để giành lấy quyền lực. Và chỉ vì một mong muốn mang tính thiện lành không có nghĩa là nó sẽ giỏi biện giải cho mình hơn những mong muốn bất thiện; bởi vì những mong muốn bất thiện ấy thường lại là thứ ngoan cố nhất, gay gắt nhất và cũng tinh quái nhất trong việc đạt được mục đích của chúng. Điều này có nghĩa là trí tuệ cũng cần học cách hoạch định chiến lược để củng cố những mong muốn thiện lành khiến cho những mong muốn kém thiện lành sẽ chịu nghe theo chúng. Bằng cách đó, các mong muốn có thể được rèn luyện để cùng hướng tới một hạnh phúc lớn lao hơn. Đây là cách vận hành của một tâm trí trưởng thành và lành mạnh: thực hiện cuộc đối thoại không hẳn là giữa lý trí và mong muốn, mà là giữa những mong muốn có trách nhiệm và những mong muốn thiếu trách nhiệm.

Nhưng ngay cả ở một tâm trí đã chín chắn, cuộc đối thoại thường dẫn đến những thỏa hiệp không thật sự chạm tới cốt lõi: đôi chút khoái lạc giác quan, thoáng chốc bình an trong tâm hồn, không có gì thật sự thỏa mãn và trọn vẹn. Một số người, vì mất kiên nhẫn với việc thỏa hiệp, đã quay lưng lại với những mong muốn khôn ngoan để chạy theo những đòi hỏi được thỏa mãn tức thì — đó là vơ vét cho bằng được mọi thứ, từ tình dục, quyền lực cho đến tiền bạc. Nhưng khi cơn cuồng say thỏa mãn dục vọng qua đi, những tổn hại để lại có thể mất cả đời người mới khắc phục được. Những người khác nỗ lực chấp nhận sự thỏa hiệp giữa các mong muốn, cố gắng tìm kiếm chút bình yên bằng cách không cố đạt lấy những điều mà họ cho là bất khả thi. Nhưng sự bình yên này cũng phụ thuộc vào việc làm ngơ trước tiếng lòng, chối bỏ sự thật cốt lõi của mọi khát vọng: rằng một cuộc sống với những giới hạn triền miên là điều không thể chịu đựng nổi.

Both sorts of people share a common assumption that true, unlimited happiness lies beyond reach. Their imaginations are so stunted that they can't even conceive of what a true, unlimited happiness in this lifetime would be.

What made the Buddha special was that he never lowered his expectations. He imagined the ultimate happiness — one so free from limit and lack that it would leave no need for further desire — and then treasured his desire for that happiness as his highest priority. Bringing all his other desires into dialogue with it, he explored various strategies until finding one that actually attained that unlimited goal. This strategy became his most basic teaching: the four noble truths.

Cả hai kiểu người này đều có chung một giả định rằng hạnh phúc đích thực và vô hạn là điều nằm ngoài tầm với. Trí tưởng tượng của họ nghèo nàn đến mức họ thậm chí không thể hình dung nổi hạnh phúc đích thực và vô hạn trong kiếp sống này sẽ như thế nào.

Điều khiến Đức Phật trở nên đặc biệt là ngài không bao giờ hạ thấp những khát vọng của mình. Ngài hình dung về niềm hạnh phúc tối thượng — một trạng thái tự do trọn vẹn đến mức chẳng còn chỗ cho bất cứ khao khát nào khác — và rồi coi trọng niềm khao khát hạnh phúc đó như ưu tiên hàng đầu của mình. Khi đặt tất cả những mong muốn khác của mình vào thế đối thoại với nó, ngài đã thử nghiệm nhiều chiến lược khác nhau cho đến khi tìm ra một chiến lược thực sự đạt được mục tiêu vô hạn đó. Chiến lược này đã trở thành giáo lý căn bản nhất của ngài: Tứ Diệu Đế.

Most of us, when looking at the four noble truths, don't realize that they're all about desire. We're taught that the Buddha gave only one role to desire — as the cause of suffering. Because he says to abandon the cause of suffering, it sounds like he's denying any positive role to desire and its constructive companions: creativity, imagination, and hope. This perception, though, misses two important points. The first is that all four truths speak to the basic dynamic of desire on its own terms: perception of lack and limitation, the imagination of a solution, and a strategy for attaining it. The first truth teaches the basic lack and limitation in our lives — the clinging that constitutes suffering — while the second truth points to the types of desires that lead to clinging: desires for sensuality, becoming, and annihilation. The third truth expands our imagination to encompass the possibility that clinging can be totally overcome. The fourth truth, the path to the end of suffering, shows how to strategize so as to overcome clinging by abandoning its cause.

Khi nhìn vào Tứ Diệu Đế, hầu hết chúng ta không nhận ra rằng tất cả đều xoay quanh khát vọng. Chúng ta được dạy rằng Đức Phật chỉ gán cho khát vọng một vai trò duy nhất — đó là nguyên nhân của đau khổ. Vì ngài chủ trương từ bỏ nguyên nhân của đau khổ, nên dường như ngài đang phủ nhận mọi vai trò tích cực của khát vọng cùng những người bạn đồng hành mang tính kiến tạo của nó: sự sáng tạo, trí tưởng tượng và niềm hy vọng. Tuy nhiên, sự nhận thức này lại bỏ sót hai điểm quan trọng. Điều đầu tiên là cả bốn sự thật đều đề cập đến cơ chế vận hành căn bản của khát vọng theo đúng bản chất của nó: nhận thức về sự thiếu hụt và hạn chế, hình dung về một giải pháp, và chiến lược để đạt được giải pháp đó. Sự thật thứ nhất chỉ ra sự thiếu hụt và hạn chế căn bản trong cuộc sống của chúng ta — đó là sự bám víu tạo nên đau khổ — trong khi sự thật thứ hai chỉ ra các dạng mong muốn dẫn đến sự bám víu ấy: mong muốn dục lạc, mong muốn hiện hữu (trở thành), và mong muốn hủy diệt. Sự thật thứ ba mở rộng trí tưởng tượng của chúng ta để bao hàm khả năng rằng sự bám víu có thể được vượt qua hoàn toàn. Sự thật thứ tư – con đường dẫn đến sự chấm dứt đau khổ - chỉ ra cách hoạch định chiến lược để vượt qua sự bám víu bằng cách loại bỏ nguyên nhân của nó.

The second point that's often missed is that the noble truths give two roles to desire, depending on whether it's skillful or not. Unskillful desire is the cause of suffering; skillful desire forms part of the path to its cessation. Skillful desire undercuts unskillful desire, not by repressing it, but by producing greater and greater levels of satisfaction and well-being so that unskillful desire has no place to stand. This strategy of skillful desire is explicit in the path factor of right effort:

Điểm thứ hai thường bị bỏ sót là Tứ Diệu Đế gán cho sự mong muốn hai vai trò khác nhau, tùy thuộc vào việc đó là mong muốn thiện lành hay không. Mong muốn bất thiện là nguyên nhân của đau khổ; mong muốn thiện lành là một phần của con đường dẫn đến sự chấm dứt đau khổ. Mong muốn thiện lành triệt tiêu mong muốn bất thiện, không phải bằng cách kiềm chế nó, mà bằng cách tạo ra mức độ thỏa mãn và an lạc ngày càng cao, khiến cho mong muốn bất thiện không còn chỗ đứng. Chiến lược về sự mong muốn thiện lành này được thể hiện rõ ràng trong con đường yếu tố Chánh tinh tấn:

As this formula shows, the crucial elements for replacing unskillful mental qualities with skillful ones are desire, persistence, and intent. Desire gives the initial impetus and focus for right effort, while persistence provides staying power. Intent is the most complex factor of the three. The Pali word here, citta, also means "mind," and in this context it means giving your whole mind to the work at hand: all your powers of sensitivity, intelligence, discernment, and ingenuity. You don't want your mind to be split on this issue; you want all of its powers working together on the same side.

These three qualities — desire, persistence, and intent — underlie every attempt to master a skill. So it's useful, in undertaking the path, to reflect on how you've used these qualities to master skills in the past. The Buddha made this point in his many similes comparing the person on the path to a master craftsman — a musician, carpenter, surgeon, acrobat, cook. As with any skill, there are many steps to developing the path, but four stand out.

Như công thức này cho thấy, các yếu tố then chốt để thay thế những trạng thái tâm bất thiện bằng những trạng thái tâm thiện lành là mong muốn, sự kiên trì và ý định. Mong muốn hay khát vọng tạo ra động lực ban đầu và định hướng cho Chánh tinh tấn, trong khi sự kiên trì mang lại sức bền bỉ. Ý định là yếu tố phức tạp nhất trong số ba yếu tố. Từ citta trong tiếng Pali ở đây cũng có nghĩa là "tâm trí"; trong ngữ cảnh này, nó mang ý nghĩa dồn trọn tâm trí vào công việc đang thực hiện: với tất cả năng lực về sự nhạy bén, trí tuệ, khả năng phân định và sự khéo léo của bạn. Bạn không muốn tâm trí mình bị chia rẽ về vấn đề này; bạn muốn mọi năng lực của nó cùng hợp sức và hướng về một phía.

Ba phẩm chất này — khát vọng, sự kiên trì và ý chí — là nền tảng cho mọi nỗ lực làm chủ một kỹ năng. Vì vậy sẽ rất hữu ích, khi dấn thân vào con đường này, để suy ngẫm về cách bạn đã vận dụng những phẩm chất này để làm chủ các kỹ năng trong quá khứ. Đức Phật đã làm rõ điểm này qua nhiều ví dụ so sánh người đang dấn thân trên đạo lộ với một bậc thầy lành nghề — chẳng hạn như nhạc sĩ, thợ mộc, bác sĩ phẫu thuật, nghệ sĩ nhào lộn hay đầu bếp. Cũng như với bất cứ kỹ năng nào, có nhiều bước để phát triển lộ trình này, nhưng có bốn bước nổi bật.

The first is to use your ingenuity to fight off the chorus of inner voices trying to dissuade you from making the effort to be skillful in the first place. These voices are like devious lawyers representing strongly entrenched interests: all your threatened unskillful desires. You have to be quick and alert in countering their arguments, for they can come from all sides, sounding honest and wise even though they're not. Here are some of the arguments these voices may propose, along with a few effective responses:

Trying to manipulate your desires like this is unnatural. Actually, you're already manipulating your desires all the time, when you choose one desire over another, so you might as well learn to do it skillfully. And there are plenty of people out there only too happy to manipulate your desires for you — think of all the advertisements clamoring for your attention — so it's better to put the manipulation in more trustworthy hands: your own.

Điều đầu tiên là vận dụng sự khéo léo của bản thân để chống lại những tiếng nói nội tâm đang cố ngăn cản bạn nỗ lực rèn luyện sự thành thạo ngay từ đầu. Những tiếng nói này giống như những luật sư xảo quyệt đại diện cho những lợi ích đã ăn sâu bám rễ: tất cả những mong muốn bất thỉện đáng ngại của bạn. Bạn cần phải nhanh nhạy và tỉnh táo khi phản bác các lập luận của chúng, vì chúng có thể đến từ mọi phía và nghe có vẻ chân thật, sáng suốt dù thật tế không phải vậy. Dưới đây là một số lập luận mà những tiếng nói này có thể đưa ra, cùng với vài cách phản ứng hiệu quả:

Cố gắng thao túng những mong muốn của bạn theo cách này là không tự nhiên. Thật ra, bạn vẫn luôn thao túng các mong muốn của mình khi chọn mong muốn này thay vì mong muốn khác, vì vậy tốt hơn hết là bạn hãy học cách thực hiện điều đó một cách khéo léo. Và ngoài kia có rất nhiều người sẵn sàng thao túng những mong muốn của bạn — hãy nghĩ đến vô số quảng cáo đang tranh nhau thu hút sự chú ý của bạn — vì vậy, tốt hơn hết là bạn hãy trao quyền kiểm soát đó vào tay một người đáng tin cậy hơn: chính bạn.

Trying to change your desires is an attack on your very self. This argument works only if you give your sense of self — which is really just a grab bag of desires — more solidity than it deserves. You can turn the argument on its head by noting that since your "self" is a perpetually changing line-up of strategies for happiness, you might as well try changing it in a direction more likely to achieve true happiness.

To think of "skillful" and "unskillful" desires is dualistic and judgmental. You don't want non-dualistic mechanics working on your car, or non-dualistic surgeons operating on your brain. You want people who can tell what's skillful from what's not. If you really value your happiness, you'll demand the same discernment in the person most responsible for it: yourself.

Cố gắng thay đổi những mong muốn của bạn là sự tấn công vào chính bản thân bạn. Lập luận này chỉ có hiệu lực nếu bạn gán cho ý thức về bản thân mình — vốn thật ra chỉ là một tập hợp hỗn độn các mong muốn — một sự vững chắc lớn hơn mức nó thật sự có. Bạn có thể đảo ngược lập luận này bằng cách chỉ ra rằng, vì "bản thân" bạn là một tập hợp các chiến lược tìm kiếm hạnh phúc luôn không ngừng thay đổi, nên tốt hơn hết thì bạn thử thay đổi nó theo hướng có nhiều khả năng mang lại hạnh phúc đích thật hơn.

Việc nghĩ về những mong muốn "thiện lành" hay "bất thiện" mang tính nhị nguyên và phán xét. Bạn không muốn thợ máy theo tư duy phi nhị nguyên sửa xe của bạn, hay bác sĩ giải phẫu theo tư duy phi nhị nguyên mổ xẻ bộ não của bạn. Bạn muốn những người có khả năng phân biệt được đâu là thiện xảo và đâu là không. Nếu thật sự coi trọng hạnh phúc của mình, bạn sẽ đòi hỏi sự sáng suốt tương tự ở người chịu trách nhiệm lớn nhất về nó: chính bản thân bạn.

It's too goal-oriented. Just accept things as they are in the present. Every desire tells you that things in the present are limited and lacking. You either accept the desire or accept the lack. To accept both at once is to deny that either has any real truth. To try to dwell peacefully in the tension between the two — in a "path of no craving" to be rid of either — is what the Buddha called limited equanimity, and what one Thai forest master called the equanimity of a cow.

It's a futile attempt to resist such a divine and mysterious power. Desire seems overwhelming and mysterious simply because we don't know our minds. And where would we be if we kept slapping the term "divine" or "cosmic" on forces we didn't understand?

Quá chú trọng vào mục tiêu. Hãy cứ chấp nhận mọi thứ đúng như hiện tại. Mỗi mong muốn đều cho bạn biết rằng mọi thứ ở hiện tại đều hạn hẹp và thiếu thốn. Bạn chỉ có thể chấp nhận sự mong muốn hoặc chấp nhận sự thiếu hụt. Chấp nhận cả hai cùng lúc đồng nghĩa với việc phủ nhận tính chân thật của bất cứ bên nào. Cố gắng an trú trong sự giằng co giữa hai điều đó — trên "con đường không ham muốn" để thoát khỏi cả hai — là những gì mà Đức Phật gọi là tâm xả còn hạn chế, và là điều mà một vị thiền sư thuộc phái thiền lâm Thái Lan gọi là tâm xả của loài bò.

Chống lại một quyền năng thiêng liêng và huyền bí như vậy là một nỗ lực vô vọng. Mong muốn dường như quá mãnh liệt và bí ẩn đơn giản chỉ vì chúng ta không hiểu rõ tâm trí mình. Và chúng ta sẽ ra sao nếu cứ mãi gán mác "thiêng liêng" hay "thuộc về vũ trụ" cho những thế lực mà mình không hiểu rõ?

Arguing with unskillful desires is too much work. Consider the alternative: an endless wandering from one set of limitations to another, continually seeking happiness and yet finding it always slipping from your grasp, repeatedly taking a stance for one desire one moment and shifting to another desire the next. Right effort at least gives you one steady place to stand. It's not adding a more demanding desire to the chaotic mix; it's offering a way to sort out the mess. And the Buddha's path holds open the hope of an unlimited happiness, preceded by increasingly refined and reliable levels of happiness all along the path. In short, his alternative is actually the one that's more enjoyable and involves less work.

Once you've silenced these voices, the next step is to take responsibility for your actions and their consequences. This requires being willing to learn from your mistakes. Several years ago, a sociologist studied students in a neurosurgery program to see what qualities separated those who succeeded from those who failed. He found ultimately that two questions in his interviews pointed to the crucial difference. He would ask the students, "Do you ever make mistakes? If so, what is the worst mistake you've ever made?" Those who failed the program would inevitably answer that they rarely made mistakes or else would blame their mistakes on factors beyond their control. Those who succeeded in the program not only admitted to many mistakes but also volunteered information on what they would do not to repeat those mistakes in the future.

Tranh cãi với những mong muốn bất thiện thật quá tốn công sức. Hãy cân nhắc phương án thay thế: sự lang thang bất tận từ giới hạn này sang giới hạn khác; không ngừng tìm kiếm hạnh phúc nhưng lại thấy nó luôn tuột khỏi tầm tay; hết lần này đến lần khác, lúc thì kiên quyết theo đuổi một mong muốn, lúc lại nhanh chóng chuyển sang một mong muốn khác. Chánh tinh tấn ít nhất cũng mang lại cho bạn một chỗ đứng vững vàng. Nó không phải là việc thêm một mong muốn khó khăn hơn vào mớ hỗn độn đó, mà là mang đến một cách để sắp xếp lại sự lộn xộn ấy. Và con đường của Đức Phật mở ra niềm hy vọng về một hạnh phúc vô biên, được dẫn dắt bởi những tầng bậc hạnh phúc ngày càng tinh tế và vững chắc trong suốt đạo lộ. Tóm lại, phương án thay thế của ngài thật ra lại thú vị hơn và tốn ít công sức hơn.

Một khi bạn làm im bặt những tiếng nói này, bước tiếp theo là chịu trách nhiệm về những hành động của mình cũng như hệ quả của chúng. Điều này đòi hỏi bạn phải sẵn sàng học hỏi từ những sai lầm của mình. Cách đây vài năm, một nhà xã hội học đã nghiên cứu các sinh viên theo học chương trình phẫu thuật thần kinh để tìm hiểu xem những phẩm chất nào tạo nên sự khác biệt giữa những người thành công và những người thất bại. Cuối cùng, ông nhận thấy rằng hai câu hỏi trong các cuộc phỏng vấn của ông đã chỉ ra sự khác biệt then chốt. Ông thường hỏi các sinh viên: "Bạn có bao giờ mắc sai lầm không? Nếu có, thì đâu là sai lầm tồi tệ nhất mà bạn từng mắc phải?" Những người không vượt qua được chương trình chắc chắn sẽ trả lời rằng họ hiếm khi mắc sai lầm, hoặc đổ lỗi cho những yếu tố nằm ngoài tầm kiểm soát của họ. Những người thành công trong chương trình không chỉ thừa nhận nhiều sai lầm mà còn tự nguyện chia sẻ về những gì họ sẽ làm để không lặp lại các sai lầm đó trong tương lai.

The Buddha encouraged this same mature attitude in his first instructions to his son, Rahula. He told Rahula to focus on his intentions before acting, and on the results of his actions both while he was doing them and after they were done. If Rahula saw that his intentions would lead to harm for himself or others, he shouldn't act on them. If he saw that his thoughts, words, or deeds actually produced harm, he should stop them and resolve never to repeat them, without at the same time falling into remorse. If, on the other hand, he saw no harmful consequences from his actions, he should take joy in his progress on the path, and use that joy to nourish his continued practice.

Although the Buddha aimed these instructions at a seven-year-old child, the pattern they outline informs every level of the practice. The whole path to awakening consists of sticking to the desire always to do the most skillful thing; it develops as your sense of "skillful" gets more refined. If you act on an unskillful desire, take responsibility for the consequences, using them to educate that desire as to where it went wrong. Although desires can be remarkably stubborn, they share a common goal — happiness — and this can form the common ground for an effective dialogue: If a desire doesn't really produce happiness, it contradicts its reason for being.

Đức Phật đã khuyến khích thái độ trưởng thành tương tự như vậy trong những lời chỉ dạy đầu tiên dành cho con trai ngài, Rahula. Ngài bảo Rahula hãy chú tâm vào ý định của mình trước khi hành động cũng như chú tâm vào kết quả của các hành động đó, cả trong lúc thực hiện lẫn sau khi đã hoàn tất. Nếu Rahula nhận thấy ý định của mình có thể dẫn đến tổn hại cho bản thân hoặc người khác, thì ông không nên hành động theo những ý định đó. Nếu nhận thấy suy nghĩ, lời nói hay hành động của mình thực sự gây ra tổn hại, thì ông nên dừng lại và quyết tâm không bao giờ lặp lại chúng nữa, đồng thời không để bản thân rơi vào trạng thái hối hận. Ngược lại, nếu ông không thấy hậu quả tai hại nào từ những hành động của mình, ông nên vui mừng trước sự tiến bộ trên con đường tu tập, và dùng niềm vui đó để nuôi dưỡng sự tu tập tiếp theo.

Mặc dù Đức Phật hướng những chỉ dẫn này đến một đứa trẻ bảy tuổi, mô hình mà chúng vạch ra định hình mọi cấp độ của sự tu tập. Toàn bộ đạo lộ dẫn đến sự tỉnh thức bao gồm việc luôn giữ vững mong muốn thực hiện điều thiện xảo nhất; nó phát triển khi nhận thức của bạn về thế nào là "thiện xảo" trở nên tinh tế hơn. Nếu bạn hành động theo một mong muốn bất thiện, hãy chịu trách nhiệm về những hậu quả, sử dụng chúng để giáo dục mong muốn ấy, giúp nó nhận ra mình đã sai ở đâu. Mặc dù những mong muốn có thể vô cùng ngoan cố, chúng có chung một mục tiêu — hạnh phúc — và điều này có thể tạo nên nền tảng chung cho một cuộc đối thoại hiệu quả: Nếu một mong muốn không thật sự mang lại hạnh phúc, nó mâu thuẫn với lý do tồn tại của chính nó.

The best way to make this point is to keep tracing the thread from the desire to its resulting actions, and from the actions to their consequences. If the desire aimed at a happiness that caused suffering to others, notice how their corresponding desire for happiness leads them to undermine the happiness you sought. If the desire aimed at a happiness based on things that can age, grow ill, die, or leave you, notice how that fact sets you up for a fall. Then notice how the distress that comes from acting on this sort of desire is universal. It's not just you. Everyone who has acted, is acting, or will act on that desire has suffered in the past, is suffering right now, and will suffer in the future. There's no way around it.

Reflecting this way helps to weaken the "why me?" tendency that aggravates suffering and makes you cling fiercely to the desire causing it. It also helps develop two important attitudes that strengthen skillful desires: a sense of dismay (samvega) over the universality of suffering, and an attitude of heedfulness (appamada) to avoid being duped by that particular type of desire again.

Cách tốt nhất để làm rõ vấn đề này là tiếp tục lần theo sợi dây kết nối từ mong muốn dẫn đến các hành động, và từ các hành động đến hậu quả của chúng. Nếu mong muốn của bạn hướng tới một hạnh phúc gây đau khổ cho người khác, hãy lưu ý rằng mong muốn hạnh phúc của chính họ cũng sẽ thôi thúc họ phá hoại hạnh phúc mà bạn đang tìm kiếm. Nếu mong muốn của bạn hướng tới một hạnh phúc dựa trên những thứ có thể già đi, đau ốm, chết đi hoặc rời bỏ bạn, hãy lưu ý rằng thật tế đó là khởi nguồn cho sự sụp đổ của chính bạn. Sau đó, hãy lưu ý rằng nỗi khổ nảy sinh từ việc hành động theo kiểu mong muốn này là điều phổ biến ở khắp mọi nơi. Không chỉ riêng bạn đâu. Tất cả những ai từng hành động, đang hành động, hoặc sẽ hành động theo mong muốn đó đều đã từng đau khổ, đang đau khổ và sẽ còn tiếp tục đau khổ trong tương lai. Không có cách nào tránh khỏi điều đó cả.

Việc suy ngẫm theo cách này giúp làm suy yếu khuynh hướng tự hỏi "tại sao lại là mình?" – một tâm thế vốn làm trầm trọng thêm nỗi đau khổ và khiến bạn bám víu mãnh liệt vào chính mong muốn đang gây ra nỗi khổ đó. Nó cũng giúp phát triển hai thái độ quan trọng giúp củng cố những mong muốn thiện lành: một cảm giác bàng hoàng (samvega) trước tính phổ quát của đau khổ, cùng thái độ tỉnh giác (appamada) để tránh bị đánh lừa một lần nữa bởi chính kiểu mong muốn đó.

Unskillful desires don't really give way, though, until you can show that other, less troublesome desires actually can produce greater happiness. This is why the Buddha emphasizes learning how to appreciate the rewards of a virtuous, generous life: the joy in fostering the happiness of others, the solid dignity and self-worth in doing the hard but the right thing. It's also why his path centers on states of blissful, refreshing concentration. Accessing this refreshment in your meditation gives you immediate, visceral proof that the Buddha was no killjoy. The desires he recommends really do produce a happiness that can give you the strength to keep on choosing the skillful path.

That's the next step: patiently and persistently sticking with the desire to do the skillful thing in all situations. This isn't a matter of sheer effort. As any good sports coach will tell you, hours of practice don't necessarily guarantee results. You have to combine your persistence with intent: sensitivity, discernment, ingenuity. Keep an eye out for how to do things more efficiently. Try to see patterns in what you do. At the same time, introduce play and variety into your practice so that the plateaus don't get boring, and the downs don't get you down.

Tuy nhiên, những mong muốn bất thiện sẽ không thật sự nhường chỗ cho đến khi bạn có thể chỉ ra rằng những mong muốn khác, ít gây rắc rối hơn, thật sự có thể mang lại hạnh phúc lớn hơn. Đây là lý do tại sao Đức Phật nhấn mạnh việc học cách trân trọng những thành quả của một cuộc sống đạo đức và rộng lượng: niềm vui khi vun đắp hạnh phúc cho người khác, phẩm giá vững vàng và giá trị bản thân có được từ việc thực hiện những điều đúng đắn dù đầy gian nan. Đó cũng là lý do tại sao con đường của ngài tập trung vào những trạng thái định tâm đầy an lạc và tươi mát. Việc tiếp cận nguồn tươi mát này trong lúc thiền định mang lại cho bạn bằng chứng hiển nhiên ngay lập tức rằng Đức Phật không hề ngăn cản niềm vui. Những mong muốn mà ngài khuyên hướng tới thật sự tạo ra niềm hạnh phúc có thể mang lại cho bạn sức mạnh để tiếp tục lựa chọn con đường thiện lành.

Đó chính là bước tiếp theo: kiên nhẫn và bền bỉ giữ vững mong muốn thực hiện điều thiện xảo trong mọi tình huống. Đây không chỉ đơn thuần là vấn đề nỗ lực. Như bất cứ huấn luyện viên thể thao giỏi nào cũng sẽ nói với bạn, việc dành hàng giờ tập luyện không nhất thiết bảo đảm sẽ mang lại kết quả. Bạn cần kết hợp sự kiên trì của mình với ý định rõ ràng: sự nhạy bén, khả năng sáng suốt và sự khéo léo. Hãy chú ý tìm cách thực hiện mọi việc có hiệu quả hơn. Hãy cố gắng nhận ra các khuôn mẫu trong những việc bạn làm. Đồng thời, hãy đưa yếu tố vui chơi và sự đa dạng vào quá trình rèn luyện của mình, để những giai đoạn chững lại không trở nên nhàm chán, và những lúc sa sút không khiến bạn nản lòng.

The Buddha makes similar points in his meditation instructions. Once you've mastered a state of concentration, see where it still contains elements of stress. Then look for patterns to that stress: what are you doing to cause it? Find ways to gladden the mind when it's down, to liberate it from its confinements, to steady it when it gets restless. In this way, as you learn to enjoy rising to the challenges of meditation, you also gain familiarity with subtle patterns of cause and effect in the mind.

The fourth step, once you've mastered those patterns, is to push their limits. Again, this isn't simply a matter of increased effort. It's more a rekindling of your imagination to explore the unexpected side-alleys of cause and effect. A famous cellist once said that his most exhilarating concert was one in which he broke a string on his cello and decided to finish the piece he was playing on the remaining strings, refingering it on the spot. The most obvious strings in meditation are the specific techniques for fostering stillness and insight, but the more interesting ones are the assumptions that underlie the quest for skill: lack, strategy, dialogue, your sense of self. Can you learn to do without them? There comes a point in your meditation when the only way for greater happiness is to begin questioning these assumptions. And this leads to some intriguing paradoxes: If desire springs from a sense of lack or limitation, what happens to desire when it produces a happiness with no lack or limitation at all? What's it like not to need desire? What would happen to your inner dialogue, your sense of self? And if desire is how you take your place in space and time, what happens to space and time when desire is absent?

Đức Phật đưa ra những điểm tương tự trong các chỉ dẫn thiền định của ngài. Khi đã làm chủ được trạng thái tập trung, hãy xem xét những khía cạnh nào vẫn còn chứa đựng các yếu tố gây căng thẳng. Sau đó, hãy tìm các khuôn mẫu dẫn đến sự căng thẳng đó: bạn đang làm gì để gây ra nó? Hãy tìm cách làm cho tâm trí vui tươi khi nó buồn bã, giải thoát nó khỏi những gò bó, và giữ cho nó vững vàng khi nó trở nên bất an. Bằng cách này, khi học được cách tận hưởng việc vượt qua những thử thách trong thiền định, bạn cũng trở nên quen thuộc với những mô thức tinh vi của quan hệ nhân quả trong tâm trí.

Bước thứ tư, một khi bạn đã nắm vững các mô thức đó, chính là đẩy chúng đến giới hạn. Một lần nữa, đây không đơn thuần là vấn đề tăng cường nỗ lực. Mà nó giống như việc khơi dậy trí tưởng tượng của bạn để khám phá những ngõ ngách bất ngờ của quan hệ nhân quả. Một nghệ sĩ cello nổi tiếng từng kể rằng buổi hòa nhạc khiến ông phấn khích nhất là lần nọ, khi một sợi dây đàn bị đứt, ông quyết định hoàn thành bản nhạc đang chơi trên những sợi dây còn lại, đồng thời thay đổi cách bấm ngón ngay tại chỗ. Những sợi dây liên kết rõ ràng nhất trong thiền định chính là các kỹ thuật cụ thể nhằm nuôi dưỡng sự tĩnh lặng và tuệ giác; tuy nhiên, những khía cạnh thú vị hơn lại nằm ở các giả định làm nền tảng cho hành trình tìm kiếm kỹ năng: sự thiếu hụt, chiến lược, đối thoại, ý thức về bản thân bạn. Bạn có thể học cách làm mà không cần đến chúng không? Đến một giai đoạn nào đó trong quá trình thiền định, cách duy nhất để đạt được hạnh phúc lớn hơn chính là bắt đầu đặt câu hỏi về những giả định này. Điều này dẫn đến một vài nghịch lý thú vị: Nếu khát vọng nảy sinh từ cảm giác thiếu hụt hoặc bị giới hạn, thì điều gì sẽ xảy ra với khát vọng đó khi nó tạo ra một niềm hạnh phúc hoàn toàn không có sự thiếu hụt hay giới hạn nào? Cảm giác không còn nhu cầu khát vọng là như thế nào? Điều gì sẽ xảy ra với cuộc đối thoại nội tâm và ý thức về bản thân bạn? Và nếu khát vọng chính là cách bạn xác lập vị trí của mình trong không gian và thời gian, thì điều gì sẽ xảy ra với không gian và thời gian khi khát vọng vắng bóng?

The Buddha encouraged these queries by describing the awakened person as so undefined and unlimited that he or she couldn't be located in the present life or be described after this life as existing, not existing, neither, or both. This may sound like an abstract and unreachable goal, but the Buddha demonstrated its human face in the example of his person. Having pushed past the limits of cause and effect, he was still able to function admirably within them, in this life, happy in even the most difficult circumstances, compassionately teaching people of every sort. And there's his testimony that not only monks and nuns, but also lay people — even children — had developed their skillful desires to the point where they gained a taste of awakening as well.

So imagine that. And listen to any desire that would take you in that direction, for that's your path to true happiness.

Đức Phật khuyến khích những câu hỏi này bằng cách mô tả bậc giác ngộ thì không thể xác định và không có giới hạn đến độ không thể xác định vị trí của người ấy trong đời hiện tại, cũng như không thể mô tả trạng thái của họ sau khi cuộc đời này kết thúc — rằng họ tồn tại, không tồn tại, vừa tồn tại vừa không tồn tại, hay chẳng phải tồn tại cũng chẳng phải không tồn tại. Điều này nghe có vẻ là một mục tiêu trừu tượng và không thể đạt tới, nhưng Đức Phật đã thể hiện diện mạo con người của nó thông qua chính bản thân ngài. Dù đã vượt xa những giới hạn của quy luật nhân quả, ngài vẫn có thể vận hành một cách tuyệt vời trong khuôn khổ ấy ở kiếp sống này, hạnh phúc ngay cả trong những hoàn cảnh khó khăn nhất, ân cần giảng dạy cho mọi hạng người. Và còn có lời chứng của ngài rằng, không chỉ các nam nữ tu sĩ mà cả những người cư sĩ — thậm chí là trẻ em — cũng đã phát triển các mong muốn thiện lành của mình đến mức họ cũng nếm trải được hương vị của sự giác ngộ.

Vậy hãy hình dung điều đó. Và hãy lắng nghe bất cứ khát vọng nào thôi thúc bạn tiến về hướng đó, bởi đó chính là con đường dẫn bạn đến hạnh phúc đích thật.

 | | trở về đầu trang | Home page |